Interpelacja nr 10070
Interpelacja w sprawie konieczności zmiany zasad przyznawania stypendiów socjalnych osobom, które z różnych przyczyn, często dramatycznych i niezależnych od nich, musiały zerwać więzi rodzinne i radzą sobie samodzielnie
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Podatki i Finanse (70%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie konieczności zmiany zasad przyznawania stypendiów socjalnych osobom, które z różnych przyczyn, często dramatycznych i niezależnych od nich, musiały zerwać więzi rodzinne i radzą sobie samodzielnie
Interpelacja nr 10070
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie konieczności zmiany zasad przyznawania stypendiów socjalnych osobom, które z różnych przyczyn, często dramatycznych i niezależnych od nich, musiały zerwać więzi rodzinne i radzą sobie samodzielnie
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 04-06-2025
Zwracam się z interpelacją dotyczącą art. 88 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który w obecnym brzmieniu wymaga od studentów ubiegających się o stypendium socjalne przedstawienia dochodów uzyskiwanych przez ich rodziców. W praktyce oznacza to, że młodzi ludzie, nawet jeśli od lat nie mają żadnego kontaktu z rodziną – z powodów tak poważnych jak przemoc domowa, wieloletnie traumy, uzależnienia, konflikty emocjonalne czy całkowite zerwanie relacji – są nadal zobowiązani do udokumentowania sytuacji materialnej swoich rodziców, aby móc ubiegać się o niezbędne wsparcie finansowe.
Do mojego biura poselskiego regularnie zgłaszają się obywatele, głównie młodzi studenci, którzy doświadczają ogromnych trudności z uzyskaniem należnego wsparcia stypendialnego, mimo że ich rzeczywista sytuacja materialna jest dramatyczna. Często są to osoby funkcjonujące w skrajnym ubóstwie, samodzielnie utrzymujące się, nierzadko bez stałego miejsca zamieszkania, zmuszone do podejmowania dorywczych prac i rezygnowania z nauki, by związać koniec z końcem. W wielu przypadkach cierpią one nie tylko z powodu braku wsparcia finansowego, ale również z powodu chronicznego stresu, zaburzeń psychicznych czy trudności w koncentracji na nauce wynikających z codziennej walki o przetrwanie.
Jednocześnie bez formalnych dowodów na samodzielność – które w świetle prawa są trudne do zdobycia, a czasem wręcz niemożliwe – są one pozbawione prawa do wsparcia systemowego. Bariera ta jest nie tylko niesprawiedliwa, ale również całkowicie niezrozumiała z punktu widzenia empatycznej i nowoczesnej polityki społecznej. System edukacji wyższej powinien być inkluzywny i wrażliwy na realia społeczne, a nie reprodukować mechanizmy wykluczenia i marginalizacji.
Dodatkowo system stawia przed nimi wymóg, który bywa nie tylko trudny, ale wręcz traumatyzujący. Zmusza ich bowiem do ponownego nawiązywania kontaktu z osobami, które były sprawcami przemocy – fizycznej, psychicznej lub ekonomicznej – w celu uzyskania zaświadczeń o dochodach. Takie działanie nie tylko pogłębia ich cierpienie, ale też podważa sens i skuteczność systemu stypendialnego, który z założenia ma być wsparciem, a nie źródłem dodatkowych obciążeń psychicznych i formalnych. Niejednokrotnie dochodzi do sytuacji, w których młodzi ludzie stoją przed dramatycznym wyborem: narażać własne zdrowie psychiczne i powracać do toksycznych relacji czy zrezygnować z niezbędnego wsparcia finansowego i ryzykować przerwanie edukacji.
Problem ten ma zarówno wymiar indywidualny, jak i strukturalny. W skali jednostkowej mówimy o studentach, którzy zmagają się z samotnością, ubóstwem i brakiem jakiegokolwiek zaplecza rodzinnego. Systemowo zaś mamy do czynienia z regulacją, która nie przystaje do współczesnych realiów społecznych – opartą na założeniu o trwałości i dostępności rodzinnych więzi, co w wielu przypadkach jest nieprawdziwe.
Obecna konstrukcja systemu stypendialnego zakłada domyślnie istnienie pełnej, tradycyjnej, nuklearnej rodziny, w której rodzice wspierają dzieci na etapie studiów wyższych. Pomija natomiast osoby, które z różnych przyczyn – często dramatycznych i niezależnych od nich – musiały zerwać więzi rodzinne i radzą sobie samodzielnie, bez żadnej pomocy ze strony opiekunów prawnych. Takie podejście skutkuje dyskryminacją strukturalną i pogłębianiem nierówności społecznych w dostępie do edukacji wyższej.
W tym kontekście warto zauważyć, że system edukacji, zamiast wspierać tych, którzy mają najmniej zasobów, działa często na ich niekorzyść, stając się źródłem dodatkowych trudności. Brak elastycznych, godnych i nowoczesnych mechanizmów weryfikacji sytuacji socjalnej studentów uniemożliwia skuteczne reagowanie na ich rzeczywiste potrzeby. Tymczasem wiele uczelni i organizacji społecznych wskazuje, że istnieją alternatywne sposoby oceny sytuacji materialnej, które mogłyby być wdrażane: m.in. opinie ośrodków pomocy społecznej, opinie psychologiczne, zaświadczenia kuratorów sądowych czy decyzje specjalnych komisji uczelnianych złożonych z ekspertów.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu uznania samodzielności ekonomicznej studenta, niezależnie od wieku oraz kontaktów rodzinnych, jeśli student spełni co najmniej jedno z następujących kryteriów: przez co najmniej 12 miesięcy pozostaje w zatrudnieniu i samodzielnie się utrzymuje; przez co najmniej 12 miesięcy wynajmuje lokal mieszkalny lub jest zameldowany pod innym adresem niż rodzice/opiekunowie; przedłoży opinię OPS lub organizacji społecznej potwierdzającą brak kontaktu oraz wsparcia ze strony rodziny; przedłoży opinię psychologiczną lub lekarską o negatywnym wpływie kontaktu z rodziną na zdrowie psychiczne?
Czy rozważane jest wprowadzenie trybu interwencyjnego przyznania stypendium socjalnego na podstawie oświadczenia studenta oraz opinii specjalisty, z możliwością czasowego przyznania wsparcia na okres np. 6 miesięcy?
Czy ministerstwo planuje ustawowe zobowiązanie uczelni do powoływania komisji ds. sytuacji kryzysowych studentów, złożonych z przedstawicieli akademickich, psychologów, pracowników socjalnych i prawników?
Czy planowane jest wprowadzenie do ustawy definicji "studenta w sytuacji wykluczenia rodzinnego" oraz automatyczne objęcie takiego studenta pełnym wsparciem socjalnym?
Czy rozważana jest zmiana ustawy polegająca na wprowadzeniu zasady domniemania samodzielności finansowej studenta w przypadku prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego i zamieszkiwania poza domem rodzinnym, bez obowiązku dokumentowania dochodów rodziców?
Z wyrazami szacunku Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 10070
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie konieczności zmiany zasad przyznawania stypendiów socjalnych osobom, które z różnych przyczyn, często dramatycznych i niezależnych od nich, musiały zerwać więzi rodzinne i radzą sobie samodzielnie
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 04-06-2025
Zwracam się z interpelacją dotyczącą art. 88 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który w obecnym brzmieniu wymaga od studentów ubiegających się o stypendium socjalne przedstawienia dochodów uzyskiwanych przez ich rodziców. W praktyce oznacza to, że młodzi ludzie, nawet jeśli od lat nie mają żadnego kontaktu z rodziną – z powodów tak poważnych jak przemoc domowa, wieloletnie traumy, uzależnienia, konflikty emocjonalne czy całkowite zerwanie relacji – są nadal zobowiązani do udokumentowania sytuacji materialnej swoich rodziców, aby móc ubiegać się o niezbędne wsparcie finansowe.
Do mojego biura poselskiego regularnie zgłaszają się obywatele, głównie młodzi studenci, którzy doświadczają ogromnych trudności z uzyskaniem należnego wsparcia stypendialnego, mimo że ich rzeczywista sytuacja materialna jest dramatyczna. Często są to osoby funkcjonujące w skrajnym ubóstwie, samodzielnie utrzymujące się, nierzadko bez stałego miejsca zamieszkania, zmuszone do podejmowania dorywczych prac i rezygnowania z nauki, by związać koniec z końcem. W wielu przypadkach cierpią one nie tylko z powodu braku wsparcia finansowego, ale również z powodu chronicznego stresu, zaburzeń psychicznych czy trudności w koncentracji na nauce wynikających z codziennej walki o przetrwanie.
Jednocześnie bez formalnych dowodów na samodzielność – które w świetle prawa są trudne do zdobycia, a czasem wręcz niemożliwe – są one pozbawione prawa do wsparcia systemowego. Bariera ta jest nie tylko niesprawiedliwa, ale również całkowicie niezrozumiała z punktu widzenia empatycznej i nowoczesnej polityki społecznej. System edukacji wyższej powinien być inkluzywny i wrażliwy na realia społeczne, a nie reprodukować mechanizmy wykluczenia i marginalizacji.
Dodatkowo system stawia przed nimi wymóg, który bywa nie tylko trudny, ale wręcz traumatyzujący. Zmusza ich bowiem do ponownego nawiązywania kontaktu z osobami, które były sprawcami przemocy – fizycznej, psychicznej lub ekonomicznej – w celu uzyskania zaświadczeń o dochodach. Takie działanie nie tylko pogłębia ich cierpienie, ale też podważa sens i skuteczność systemu stypendialnego, który z założenia ma być wsparciem, a nie źródłem dodatkowych obciążeń psychicznych i formalnych. Niejednokrotnie dochodzi do sytuacji, w których młodzi ludzie stoją przed dramatycznym wyborem: narażać własne zdrowie psychiczne i powracać do toksycznych relacji czy zrezygnować z niezbędnego wsparcia finansowego i ryzykować przerwanie edukacji.
Problem ten ma zarówno wymiar indywidualny, jak i strukturalny. W skali jednostkowej mówimy o studentach, którzy zmagają się z samotnością, ubóstwem i brakiem jakiegokolwiek zaplecza rodzinnego. Systemowo zaś mamy do czynienia z regulacją, która nie przystaje do współczesnych realiów społecznych – opartą na założeniu o trwałości i dostępności rodzinnych więzi, co w wielu przypadkach jest nieprawdziwe.
Obecna konstrukcja systemu stypendialnego zakłada domyślnie istnienie pełnej, tradycyjnej, nuklearnej rodziny, w której rodzice wspierają dzieci na etapie studiów wyższych. Pomija natomiast osoby, które z różnych przyczyn – często dramatycznych i niezależnych od nich – musiały zerwać więzi rodzinne i radzą sobie samodzielnie, bez żadnej pomocy ze strony opiekunów prawnych. Takie podejście skutkuje dyskryminacją strukturalną i pogłębianiem nierówności społecznych w dostępie do edukacji wyższej.
W tym kontekście warto zauważyć, że system edukacji, zamiast wspierać tych, którzy mają najmniej zasobów, działa często na ich niekorzyść, stając się źródłem dodatkowych trudności. Brak elastycznych, godnych i nowoczesnych mechanizmów weryfikacji sytuacji socjalnej studentów uniemożliwia skuteczne reagowanie na ich rzeczywiste potrzeby. Tymczasem wiele uczelni i organizacji społecznych wskazuje, że istnieją alternatywne sposoby oceny sytuacji materialnej, które mogłyby być wdrażane: m.in. opinie ośrodków pomocy społecznej, opinie psychologiczne, zaświadczenia kuratorów sądowych czy decyzje specjalnych komisji uczelnianych złożonych z ekspertów.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu uznania samodzielności ekonomicznej studenta, niezależnie od wieku oraz kontaktów rodzinnych, jeśli student spełni co najmniej jedno z następujących kryteriów: przez co najmniej 12 miesięcy pozostaje w zatrudnieniu i samodzielnie się utrzymuje; przez co najmniej 12 miesięcy wynajmuje lokal mieszkalny lub jest zameldowany pod innym adresem niż rodzice/opiekunowie; przedłoży opinię OPS lub organizacji społecznej potwierdzającą brak kontaktu oraz wsparcia ze strony rodziny; przedłoży opinię psychologiczną lub lekarską o negatywnym wpływie kontaktu z rodziną na zdrowie psychiczne?
Czy rozważane jest wprowadzenie trybu interwencyjnego przyznania stypendium socjalnego na podstawie oświadczenia studenta oraz opinii specjalisty, z możliwością czasowego przyznania wsparcia na okres np. 6 miesięcy?
Czy ministerstwo planuje ustawowe zobowiązanie uczelni do powoływania komisji ds. sytuacji kryzysowych studentów, złożonych z przedstawicieli akademickich, psychologów, pracowników socjalnych i prawników?
Czy planowane jest wprowadzenie do ustawy definicji "studenta w sytuacji wykluczenia rodzinnego" oraz automatyczne objęcie takiego studenta pełnym wsparciem socjalnym?
Czy rozważana jest zmiana ustawy polegająca na wprowadzeniu zasady domniemania samodzielności finansowej studenta w przypadku prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego i zamieszkiwania poza domem rodzinnym, bez obowiązku dokumentowania dochodów rodziców?
Z wyrazami szacunku Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Mrówczyńska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
11%
Konkretność
89%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11882 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DSW-WSS.055.3.2025.MKZ
Warszawa, 26 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 10070
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP Pani Marty Stożek
w sprawie konieczności zmiany zasad przyznawania stypendiów socjalnych osobom, które
z różnych przyczyn, często dramatycznych i niezależnych od nich, musiały zerwać więzi rodzinne
i radzą sobie samodzielnie.
Szanowna Pani Poseł,
odnosząc się do przedstawionych w interpelacji Pani Poseł pytań w sprawie zmiany zasad
przyznawania stypendiów socjalnych, przekazuję poniższe wyjaśnienia.
1. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu uznania samodzielności
ekonomicznej studenta, niezależnie od wieku oraz kontaktów rodzinnych, jeśli
student spełni co najmniej jedno z następujących kryteriów: – przez co najmniej
12 miesięcy pozostaje w zatrudnieniu i samodzielnie się utrzymuje; – przez co najmniej
12 miesięcy wynajmuje lokal mieszkalny lub jest zameldowany pod innym adresem
niż rodzice/opiekunowie; – przedłoży opinię OPS lub organizacji społecznej
potwierdzającą brak kontaktu oraz wsparcia ze strony rodziny; – przedłoży opinię
psychologiczną lub lekarską o negatywnym wpływie kontaktu z rodziną na zdrowie
psychiczne?
Informuję, że w obszarze szkolnictwa wyższego finansowe wspieranie kształcenia
studentów realizowane jest przede wszystkim poprzez system bezzwrotnych świadczeń
dla studentów przyznawanych przez uczelnie ze środków przekazanych na ten cel z budżetu
państwa.
Prawo studentów do świadczeń ma charakter powszechny, co oznacza że przysługuje
studentom wszystkich uczelni zarówno publicznych, jak i niepublicznych, studiujących
w formie stacjonarnej i niestacjonarnej, niezależnie od wieku oraz według takich samych
kryteriów i przez jednakowy okres.
Należy podkreślić, że podstawowym celem systemu bezzwrotnych świadczeń dla studentów,
zdefiniowanym w art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jest zapewnienie
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
powszechnego i równego dostępu do wykształcenia wyższego. Priorytetem jest zatem
przyznawanie świadczeń o charakterze socjalnym (stypendiów socjalnych i zapomóg) w celu
zabezpieczenia potrzeb studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), dalej: „ustawa PSWN”, sytuację materialną studenta
ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego co do zasady ustala się
z uwzględnieniem rodziców oraz ich dochodów. Jednocześnie obowiązujące przepisy
zawierają odpowiednie rozwiązania prawne umożliwiające ubieganie się o przyznanie
stypendium socjalnego bez wykazywania dochodów rodziców przez studenta, który
pozostaje w zatrudnieniu i sam się utrzymuje.
Zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy PSWN student, ubiegając się o przyznanie stypendium
socjalnego, może nie uwzględniać dochodów rodziców jeśli nie prowadzi z nimi wspólnego
gospodarstwa domowego oraz spełnia jeden z następujących warunków:
1) ukończył 26. rok życia;
2) pozostaje w związku małżeńskim;
3) ma na utrzymaniu dzieci, o których mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy;
4) osiągnął pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej;
5) posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim
roku podatkowym oraz w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc
złożenia oświadczenia o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego
z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, jest wyższy lub równy
1.396 zł miesięcznie (netto).
Za źródło stałego dochodu mogą być uznane wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także
m.in. renta po zmarłym rodzicu, renta inwalidzka, alimenty, cyklicznie zawierane umowy
zlecenia, umowy o dzieło.
Należy podkreślić, że stypendium socjalne jest świadczeniem finansowanym ze środków
publicznych, a zatem istotne jest, aby dystrybucja tych środków odbywała się na zasadach
jednakowych dla wszystkich studentów oraz na podstawie przejrzystych i weryfikowalnych
kryteriów, które zagwarantują, iż środki trafią do osób potrzebujących wsparcia. Niezbędne
jest zatem odpowiednie udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej, w której znajduje się
student.
Obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne w celu zmiany przepisów ustawy PSWN
w proponowanym przez Panią Poseł zakresie. Wprowadzenie kolejnych przesłanek
umożliwiających pominięcie dochodów rodziców (na których w świetle polskiego prawa
rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem dzieci) przy
przyznawaniu stypendium socjalnego wymagałoby szerszych analiz oraz konsultacji
ze środowiskiem akademickim. Wypracowane rozwiązania z jednej strony powinny
odpowiadać na rzeczywiste potrzeby studentów, z drugiej jednak strony muszą zapobiegać
nadużywaniu prawa do otrzymywania świadczeń finansowanych ze środków publicznych
poprzez dostarczenie uczelniom narzędzi umożliwiających ustalenie sytuacji materialnej
studenta, zgodnie ze stanem faktycznym.
2. Czy rozważane jest wprowadzenie trybu interwencyjnego przyznania stypendium
socjalnego na podstawie oświadczenia studenta oraz opinii specjalisty, z możliwością
czasowego przyznania wsparcia na okres np. 6 miesięcy?
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Zgodnie z ustawą PSWN przyznawanie świadczeń dla studentów jest zadaniem uczelni.
Sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta jest przedmiotem regulacji
zawartych w regulaminie świadczeń dla studentów ustalanym przez rektora w porozumieniu
z samorządem studenckim (art. 95 ust. 1 pkt 3).
Do przyznawania świadczeń dla studentów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania
administracyjnego, w tym także przepisy dotyczące postępowania dowodowego zawarte
w dziale II, rozdziale 4 tej ustawy (art. 75–79a). Źródła dochodów oraz utrzymania studenta
i członków jego rodziny mogą być ustalane m.in. na podstawie oświadczeń, zaświadczeń
właściwych organów lub innych dokumentów urzędowych. Ocena sytuacji materialnej
studenta dokonywana jest przez organ przyznający stypendium na podstawie zebranych
w danej sprawie dokumentów, a wszelkie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy
powinny zostać wyjaśnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego.
Należy mieć na względzie, że finansowe wspieranie kształcenia studentów z budżetu
państwa realizowane jest przede wszystkim poprzez udzielanie bezzwrotnych świadczeń
stypendialnych przyznawanych studentom przez uczelnie ze środków przekazanych na ten
cel z budżetu państwa. Zatem proces wydatkowania tych środków musi odbywać się zgodnie
z obowiązującymi przepisami, w sposób jawny i przejrzysty. Taki sposób wydatkowania
środków publicznych to nie tylko wymóg prawny, ale także konieczność dla efektywnego
i odpowiedzialnego zarządzania finansami państwa, budowania zaufania społecznego
i osiągania celów publicznych.
3. Czy ministerstwo planuje ustawowe zobowiązanie uczelni do powoływania komisji
ds. sytuacji kryzysowych studentów, złożonych z przedstawicieli akademickich,
psychologów, pracowników socjalnych i prawników?
W Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego trwają obecnie analizy i dyskusje
organizowane z udziałem środowiska akademickiego, których celem jest m. in. wskazanie
inicjatyw i propozycji, które mogą przyczynić się do poprawy dobrostanu psychicznego
wszystkich osób związanych z nauką i szkolnictwem wyższym w Polsce, w tym studentów.
Wypracowane w dialogu rozwiązania powinny odpowiadać realnym potrzebom środowiska
akademickiego i przyczynić się do wzmocnienia jego dobrostanu poprzez systemowe zmiany
wspierające zdrowie psychiczne i budowanie środowiska sprzyjającego rozwojowi.
4. Czy planowane jest wprowadzenie do ustawy definicji „studenta w sytuacji
wykluczenia rodzinnego” oraz automatyczne objęcie takiego studenta pełnym
wsparciem socjalnym?
Zadania dotyczące tworzenia podstaw dla podnoszenia jakości życia w zakresie spraw
rodziny, pracy i zabezpieczenia społecznego należą do właściwości Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej, odpowiedzialnego za politykę Rządu w tym zakresie.
Do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie wpływały dotychczas sygnały
ze środowiska akademickiego sygnalizujące konieczność rozpoczęcia prac nad zmianą
przepisów w kierunku wprowadzenia do ustawy PSWN definicji „studenta w sytuacji
wykluczenia rodzinnego”.
Niemniej, w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu wsparcia studentom będącym
w trudnej sytuacji materialnej resort na bieżąco analizuje funkcjonowanie systemu
świadczeń dla studentów, w tym pod kątem jego dostępności dla osób w trudnej sytuacji
materialnej. Podejmowane są również działania mające na celu udoskonalenie systemu
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
i dostosowanie go do sytuacji społeczno-ekonomicznej studentów. Warto wskazać,
że od 1 października 2024 r. wprowadzony został nowy sposób ustalania progu dochodu
uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego. Obecnie kryterium dochodowe
ustalane jest jako 45% minimalnego wynagrodzenia za pracę z roku poprzedniego.
W konsekwencji w pierwszym roku obowiązywania przepisu, czyli w roku akademickim
2024/2025, wysokość dochodu uprawniająca do otrzymania stypendium socjalnego wzrosła
z 1294,4 zł do 1570,5 zł (netto) na osobę w rodzinie (wzrost o 21 %), natomiast
od 1 października 2025 r. kwota ta wzrośnie do 1908,9 zł (netto) na osobę w rodzinie. Nowy
sposób ustalania progu dochodu do stypendium socjalnego, corocznie aktualizowany
stosownie do wysokości minimalnej płacy, w większym stopniu uwzględnia warunki
materialne rodzin w kontekście sytuacji społeczno-ekonomicznej kraju.
5. Czy rozważana jest zmiana ustawy polegająca na wprowadzeniu zasady domniemania
samodzielności finansowej studenta w przypadku prowadzenia samodzielnego
gospodarstwa domowego i zamieszkiwania poza domem rodzinnym, bez obowiązku
dokumentowania dochodów rodziców?
Zmiana ustawy polegająca na wprowadzeniu zasady domniemania samodzielności
finansowej studenta w przypadku prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego
i zamieszkiwania poza domem rodzinnym, bez obowiązku dokumentowania dochodów
rodziców, nie znajduje – w ocenie resortu – uzasadnienia.
Każdy student, który ubiega się o przyznanie stypendium socjalnego finansowanego
z budżetu państwa zobowiązany jest do wykazania, że znajduje się w trudnej sytuacji
materialnej. Obowiązek ten dotyczy zarówno studentów, którzy we wniosku o przyznanie
świadczenia wykazują dochody rodziców i rodzeństwa, jak i studentów deklarujących
samodzielność finansową. Sam fakt zamieszkiwania poza domem rodzinnym i samodzielne
prowadzenie gospodarstwa domowego nie może być wyznacznikiem samodzielności
finansowej studenta. W takiej sytuacji znajduje się wielu studentów kształcących się poza
miejscem stałego zamieszkania, którzy pozostają na utrzymaniu rodziców. Wprowadzenie
proponowanego domniemania samodzielności finansowej mogłoby prowadzić
do przyznawania stypendium socjalnego studentom, którym rodzice, ze względu na dobrą
sytuację materialną, mogą zapewnić środki utrzymania podczas studiów. Należy pamiętać,
że środki budżetu państwa przeznaczone w danym roku na finansowe wsparcie studentów
stanowią określoną pulę do rozdysponowania przez uczelnie na uprawnionych studentów,
istotne jest zatem, aby wsparcie trafiało do osób najbardziej potrzebujących.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 4 of 4 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DSW-WSS.055.3.2025.MKZ
Warszawa, 26 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 10070
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP Pani Marty Stożek
w sprawie konieczności zmiany zasad przyznawania stypendiów socjalnych osobom, które
z różnych przyczyn, często dramatycznych i niezależnych od nich, musiały zerwać więzi rodzinne
i radzą sobie samodzielnie.
Szanowna Pani Poseł,
odnosząc się do przedstawionych w interpelacji Pani Poseł pytań w sprawie zmiany zasad
przyznawania stypendiów socjalnych, przekazuję poniższe wyjaśnienia.
1. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu uznania samodzielności
ekonomicznej studenta, niezależnie od wieku oraz kontaktów rodzinnych, jeśli
student spełni co najmniej jedno z następujących kryteriów: – przez co najmniej
12 miesięcy pozostaje w zatrudnieniu i samodzielnie się utrzymuje; – przez co najmniej
12 miesięcy wynajmuje lokal mieszkalny lub jest zameldowany pod innym adresem
niż rodzice/opiekunowie; – przedłoży opinię OPS lub organizacji społecznej
potwierdzającą brak kontaktu oraz wsparcia ze strony rodziny; – przedłoży opinię
psychologiczną lub lekarską o negatywnym wpływie kontaktu z rodziną na zdrowie
psychiczne?
Informuję, że w obszarze szkolnictwa wyższego finansowe wspieranie kształcenia
studentów realizowane jest przede wszystkim poprzez system bezzwrotnych świadczeń
dla studentów przyznawanych przez uczelnie ze środków przekazanych na ten cel z budżetu
państwa.
Prawo studentów do świadczeń ma charakter powszechny, co oznacza że przysługuje
studentom wszystkich uczelni zarówno publicznych, jak i niepublicznych, studiujących
w formie stacjonarnej i niestacjonarnej, niezależnie od wieku oraz według takich samych
kryteriów i przez jednakowy okres.
Należy podkreślić, że podstawowym celem systemu bezzwrotnych świadczeń dla studentów,
zdefiniowanym w art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jest zapewnienie
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
powszechnego i równego dostępu do wykształcenia wyższego. Priorytetem jest zatem
przyznawanie świadczeń o charakterze socjalnym (stypendiów socjalnych i zapomóg) w celu
zabezpieczenia potrzeb studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), dalej: „ustawa PSWN”, sytuację materialną studenta
ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego co do zasady ustala się
z uwzględnieniem rodziców oraz ich dochodów. Jednocześnie obowiązujące przepisy
zawierają odpowiednie rozwiązania prawne umożliwiające ubieganie się o przyznanie
stypendium socjalnego bez wykazywania dochodów rodziców przez studenta, który
pozostaje w zatrudnieniu i sam się utrzymuje.
Zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy PSWN student, ubiegając się o przyznanie stypendium
socjalnego, może nie uwzględniać dochodów rodziców jeśli nie prowadzi z nimi wspólnego
gospodarstwa domowego oraz spełnia jeden z następujących warunków:
1) ukończył 26. rok życia;
2) pozostaje w związku małżeńskim;
3) ma na utrzymaniu dzieci, o których mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy;
4) osiągnął pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej;
5) posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim
roku podatkowym oraz w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc
złożenia oświadczenia o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego
z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, jest wyższy lub równy
1.396 zł miesięcznie (netto).
Za źródło stałego dochodu mogą być uznane wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także
m.in. renta po zmarłym rodzicu, renta inwalidzka, alimenty, cyklicznie zawierane umowy
zlecenia, umowy o dzieło.
Należy podkreślić, że stypendium socjalne jest świadczeniem finansowanym ze środków
publicznych, a zatem istotne jest, aby dystrybucja tych środków odbywała się na zasadach
jednakowych dla wszystkich studentów oraz na podstawie przejrzystych i weryfikowalnych
kryteriów, które zagwarantują, iż środki trafią do osób potrzebujących wsparcia. Niezbędne
jest zatem odpowiednie udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej, w której znajduje się
student.
Obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne w celu zmiany przepisów ustawy PSWN
w proponowanym przez Panią Poseł zakresie. Wprowadzenie kolejnych przesłanek
umożliwiających pominięcie dochodów rodziców (na których w świetle polskiego prawa
rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem dzieci) przy
przyznawaniu stypendium socjalnego wymagałoby szerszych analiz oraz konsultacji
ze środowiskiem akademickim. Wypracowane rozwiązania z jednej strony powinny
odpowiadać na rzeczywiste potrzeby studentów, z drugiej jednak strony muszą zapobiegać
nadużywaniu prawa do otrzymywania świadczeń finansowanych ze środków publicznych
poprzez dostarczenie uczelniom narzędzi umożliwiających ustalenie sytuacji materialnej
studenta, zgodnie ze stanem faktycznym.
2. Czy rozważane jest wprowadzenie trybu interwencyjnego przyznania stypendium
socjalnego na podstawie oświadczenia studenta oraz opinii specjalisty, z możliwością
czasowego przyznania wsparcia na okres np. 6 miesięcy?
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Zgodnie z ustawą PSWN przyznawanie świadczeń dla studentów jest zadaniem uczelni.
Sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta jest przedmiotem regulacji
zawartych w regulaminie świadczeń dla studentów ustalanym przez rektora w porozumieniu
z samorządem studenckim (art. 95 ust. 1 pkt 3).
Do przyznawania świadczeń dla studentów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania
administracyjnego, w tym także przepisy dotyczące postępowania dowodowego zawarte
w dziale II, rozdziale 4 tej ustawy (art. 75–79a). Źródła dochodów oraz utrzymania studenta
i członków jego rodziny mogą być ustalane m.in. na podstawie oświadczeń, zaświadczeń
właściwych organów lub innych dokumentów urzędowych. Ocena sytuacji materialnej
studenta dokonywana jest przez organ przyznający stypendium na podstawie zebranych
w danej sprawie dokumentów, a wszelkie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy
powinny zostać wyjaśnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego.
Należy mieć na względzie, że finansowe wspieranie kształcenia studentów z budżetu
państwa realizowane jest przede wszystkim poprzez udzielanie bezzwrotnych świadczeń
stypendialnych przyznawanych studentom przez uczelnie ze środków przekazanych na ten
cel z budżetu państwa. Zatem proces wydatkowania tych środków musi odbywać się zgodnie
z obowiązującymi przepisami, w sposób jawny i przejrzysty. Taki sposób wydatkowania
środków publicznych to nie tylko wymóg prawny, ale także konieczność dla efektywnego
i odpowiedzialnego zarządzania finansami państwa, budowania zaufania społecznego
i osiągania celów publicznych.
3. Czy ministerstwo planuje ustawowe zobowiązanie uczelni do powoływania komisji
ds. sytuacji kryzysowych studentów, złożonych z przedstawicieli akademickich,
psychologów, pracowników socjalnych i prawników?
W Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego trwają obecnie analizy i dyskusje
organizowane z udziałem środowiska akademickiego, których celem jest m. in. wskazanie
inicjatyw i propozycji, które mogą przyczynić się do poprawy dobrostanu psychicznego
wszystkich osób związanych z nauką i szkolnictwem wyższym w Polsce, w tym studentów.
Wypracowane w dialogu rozwiązania powinny odpowiadać realnym potrzebom środowiska
akademickiego i przyczynić się do wzmocnienia jego dobrostanu poprzez systemowe zmiany
wspierające zdrowie psychiczne i budowanie środowiska sprzyjającego rozwojowi.
4. Czy planowane jest wprowadzenie do ustawy definicji „studenta w sytuacji
wykluczenia rodzinnego” oraz automatyczne objęcie takiego studenta pełnym
wsparciem socjalnym?
Zadania dotyczące tworzenia podstaw dla podnoszenia jakości życia w zakresie spraw
rodziny, pracy i zabezpieczenia społecznego należą do właściwości Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej, odpowiedzialnego za politykę Rządu w tym zakresie.
Do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie wpływały dotychczas sygnały
ze środowiska akademickiego sygnalizujące konieczność rozpoczęcia prac nad zmianą
przepisów w kierunku wprowadzenia do ustawy PSWN definicji „studenta w sytuacji
wykluczenia rodzinnego”.
Niemniej, w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu wsparcia studentom będącym
w trudnej sytuacji materialnej resort na bieżąco analizuje funkcjonowanie systemu
świadczeń dla studentów, w tym pod kątem jego dostępności dla osób w trudnej sytuacji
materialnej. Podejmowane są również działania mające na celu udoskonalenie systemu
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
i dostosowanie go do sytuacji społeczno-ekonomicznej studentów. Warto wskazać,
że od 1 października 2024 r. wprowadzony został nowy sposób ustalania progu dochodu
uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego. Obecnie kryterium dochodowe
ustalane jest jako 45% minimalnego wynagrodzenia za pracę z roku poprzedniego.
W konsekwencji w pierwszym roku obowiązywania przepisu, czyli w roku akademickim
2024/2025, wysokość dochodu uprawniająca do otrzymania stypendium socjalnego wzrosła
z 1294,4 zł do 1570,5 zł (netto) na osobę w rodzinie (wzrost o 21 %), natomiast
od 1 października 2025 r. kwota ta wzrośnie do 1908,9 zł (netto) na osobę w rodzinie. Nowy
sposób ustalania progu dochodu do stypendium socjalnego, corocznie aktualizowany
stosownie do wysokości minimalnej płacy, w większym stopniu uwzględnia warunki
materialne rodzin w kontekście sytuacji społeczno-ekonomicznej kraju.
5. Czy rozważana jest zmiana ustawy polegająca na wprowadzeniu zasady domniemania
samodzielności finansowej studenta w przypadku prowadzenia samodzielnego
gospodarstwa domowego i zamieszkiwania poza domem rodzinnym, bez obowiązku
dokumentowania dochodów rodziców?
Zmiana ustawy polegająca na wprowadzeniu zasady domniemania samodzielności
finansowej studenta w przypadku prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego
i zamieszkiwania poza domem rodzinnym, bez obowiązku dokumentowania dochodów
rodziców, nie znajduje – w ocenie resortu – uzasadnienia.
Każdy student, który ubiega się o przyznanie stypendium socjalnego finansowanego
z budżetu państwa zobowiązany jest do wykazania, że znajduje się w trudnej sytuacji
materialnej. Obowiązek ten dotyczy zarówno studentów, którzy we wniosku o przyznanie
świadczenia wykazują dochody rodziców i rodzeństwa, jak i studentów deklarujących
samodzielność finansową. Sam fakt zamieszkiwania poza domem rodzinnym i samodzielne
prowadzenie gospodarstwa domowego nie może być wyznacznikiem samodzielności
finansowej studenta. W takiej sytuacji znajduje się wielu studentów kształcących się poza
miejscem stałego zamieszkania, którzy pozostają na utrzymaniu rodziców. Wprowadzenie
proponowanego domniemania samodzielności finansowej mogłoby prowadzić
do przyznawania stypendium socjalnego studentom, którym rodzice, ze względu na dobrą
sytuację materialną, mogą zapewnić środki utrzymania podczas studiów. Należy pamiętać,
że środki budżetu państwa przeznaczone w danym roku na finansowe wsparcie studentów
stanowią określoną pulę do rozdysponowania przez uczelnie na uprawnionych studentów,
istotne jest zatem, aby wsparcie trafiało do osób najbardziej potrzebujących.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 4 of 4 --